FILMSICK

เ รื่ อ ง ข อ ง h a v a

เที่ยงวันนี้เด็กหญิงhava จะมีอายุ 9 ขวบ
พอพ้นเที่ยงไป เธอจะเปลี่ยนจาก - เด็กหญิง - ไปเป็น -ผู้หญิง -
สถานะใหม่ที่เธอจะต้องคลุมผ้าคลุมผมและเลิกเล่นกับเด็กผู้ชาย
ราวสิบโมงเศษ ๆ hassan เด็กชายเพื่อนซี้ของhava แวะมาหา ชักชวนเธอไปกินไอติม
แต่แม่กับยายไม่ให้ hava ไปเล่นอีกแล้ว และไล่ตะเพิดhassan กลับบ้าน
เด็กหญิงhava ต่อรองกับยายและแม่ว่าเธอจะยังไม่กลายเป็น-ผู้หญิง- จนกว่าจะเที่ยง เธอมีเวลาร่วมชั่วโมงที่จะไปเล่นกับ hassan
แม่ให้ไม้เธออันหนึ่งและบอกว่าให้เอาปักบนพื้น เมื่อใดที่เงาไม้หายไป เธอต้องกลับมาบ้านและกลายเป็น-ผู้หญิง -

เ รื่ อ ง ข อ ง a h o o

ถนนสายนั้นทอดตัวเลียบไปกับชายทะเล
ขณะหญิงสาวนาม ahoo ปั่นไปบนทางเปลี่ยว ในการเข่งขันจักรยานอะไรสักอย่าง
ผ้าคลุมผมสีดำนับร้อยของสาวนักปั่นปลิวไสวในแสงแดด
ไกลออกไปจากถนน เป็นพื้นที่เวิ้งว้าง
ชายคนหนึ่งควบม้ามาจากโพ้นไกล ไล่ตามจักรยานของahoo เขาเป็นสามีของเธอ มาเพื่อเว้าวอนวาจาขอร้อง ให้เธอล้มเลิกการแข่งขัน
พอเธอปฏิเสธก็ไปตาม ญาติพี่น้องของเธอมาช่วยพูด ไล่เลยไปจนถึงผู้นำศาสนาประจำหมู่บ้าน แต่ ahoo ก็ยังปฏิเสธ
พอเห็นว่าพูดจาดีๆไม่ได้ พวกเขาก็เริ่มรุนแรง หยาบคาย ข่มขู่ ขอหย่า สาปแช่งเธอ
ถนนยาวไกลไม่มีที่สิ้นสุด ahoo ปั่นไปในความเปลี่ยว ด้วยเรี่ยวแรงที่น้อยลงทุกทีๆ

เ รื่ อ ง ข อ ง h o o r a

พวกเด็กชายรับจ้างขนของจากสนามบิน เข็น hoora ไปตามถนนในเมือง
บนนิ้วมือของหญิงชราพันผ้าแถบเล็กๆ บรรจุรายการข้าวของที่เธอต้องการซื้อไว้เต็มมือ
จากร้านค้าสู่ร้านค้า ต่อยอดขบวนข้าวของเครื่องใช้ล้ำสมัยยืดยาวราวงานพาเหรด จับจ่ายไปในความว่าง
เดินขบวนมุ่งหน้าไปยังทะเล ก่อนที่เด็กๆจะจัดวางข้าวของทุกอย่างไว้ริมชายหาด เกิดภาพประหลาดล้ำ
hoora ไม่พอใจกาน้ำชาที่เธอซื้อมา เธอจึงดลับไปเปลี่ยนที่ขบวนเด็กๆ ให้เล่นกับข้าวของของเธอจนกลายเป็นภาพวิจิตร งดงาม
ในที่สุด hoora ก็ได้เป็นเจ้าของทุกสิ่ง เว้นแต่แถบสุดท้ายที่เธอนึกไม่ออก
ก่อนจะขนสมบัติทั้งหมดลงไปในทะเล

บ่ า ย วั น ที่ เ ร า ก ล า ย เ ป็ น ห ญิ ง

การแบ่งถ้อยคำออกเป็นสองชุด เช่น ชาย - หญิง /การมีอยู่ - การไม่มีอยู่ / สิ่งที่ถูกกล่าว - สิ่งที่ถูกเขียน / ขาว -ดำ นั้น อาศัยความแตกต่างเชิงทวิลักษณ์ หากแต่ ฌาค แดริดา (นักปรัชญา ชาวฝรั่งเศสเจ้าของทฤษฏี รื้อสร้างอันลือลั่น) ได้กล่าวไว้ว่า -จง
สังเกตว่าา จะมีคำหนึ่งที่ได้ประโยชน์ จากอีกคำเสมอ ระบบ ทวิลักษณ์ (แบ่งทุกสิ่งเป็นสองขั้ว) ให้ -สิทธิพิเศษ- แก่คำชุดแรก เหนือคำชุดหลัง เช่น ชาย เหนือ หญิง *1

ในแนวคิดด้าน สตรีนิยม มีความเชื่ออยู่ว่า โลกในปัจจุบันขณะนั้นที่แท้ถูกขับเคลื่อนภายใต้กรอบความคิดแบบ -ชายเป็นใหญ่- และ ผู้หญิงถูกกดให้ต่ำกว่า แม้ว่าแต่ละสายทางของสตรีนิยมจะมีแนวคิดเรื่องความเสมอภาคเท่าเทียมแตกต่างกันไป หากแต่เป็นความจริงที่ว่า ที่แท้แล้ว โลกให้อำนาจชาย มากกว่าหญิง โดยอ้างกรอบ ของ ชีวิวทยา (เรื่องของอวัยวะเพศ การมีประจำเดือน การตั้งครรภ์ หรือการให้อำนาจลึงค์ ในทฤษฎีของฟรอยด์ *2 ) กรอบของ ศีลธรรม ( มีแนวคิดน่าสนใจว่า เราสามารถหาข้อยุติได้เฉพาะกับข้อถกเถียงเกี่ยวกับข้อเท็จจริงเท่านั้น หากแต่กับประเด็นทางศีลธรรม หรือการเมืองนั้น ที่แท้เป็นเพียง -การประเมินค่าด้วยอารมณ์ - * 3 ซึ่งแนวคิดนี้ตบหน้าหลักศีลธรรมที่เรายึดถือไว้เป็นนักหนา ว่าที่แท้ล้วนถูกประเมินเอาเองจากอารมณ์(ที่เราคิดว่ามันเป็นสิ่งถูกต้อง)ดังนั้นหลายครั้ง ศีลธรรมอันดีที่เรายกมาบังหน้าเพื่อกล่าวหาผู้อื่น ก็แค่อารมณ์วูบไหว เท่านั้ไม่ใช่ความถูกต้อง) หรือแม้แต่กับกรอบของศาสนาก็ตาม และหากเรามองโลกใบนี้ด้วยกรอบแนวคิดแบบ-หญิงเป็นใหญ่ - ล่ะก็ บางทีโลกนี้ อาจจะกลับหหน้ามือเป็นหลังมือเลยทีเดียว

และในหนังเรื่องนี้จากฝีมือการกำกับของ Marzieh Mekzini ภรรยา ของ ผู้กำกับชาวอิหร่าน Mohsen MaKhmalbaff และเป็นแม่ของ ผู้กำกับหญิง Samira Makmalbaff (ตระกูลนี้เป็นนักทำหนังชั้นแนวหน้าของโลกทั้งตระกูล!) พาคนดูเข้าไปในโลกที่ค่อยๆเหนือจริงทีละน้อย หนังไม่ได้กลับหัวโลกชายเป็นใหญ่ใบนี้ให้เป็นโลกอีกใบ หากแต่ที่หนังทำ ก็เป็นเช่นชื่อหนัง ทำให้เราคนดู(ไม่ว่าจะเพศใด) กลายเป็นหญิง! เพื่อเรียนรู้ทุกข์ยากของเหล่าเธอในโลกที่ที่แท้แล้วไม่ว่าจะไปจนถึงสุดหล้า หรือลอยล่องในท้องทะเล ที่แท้ผู้หญิงยังคงต้องทุกข์ทนเช่นดิม

เธอชื่อมาร์เบิล แม่บ้านลูกสาม ที่ไม่ได้ทำงาน นิค สามีเธอเป็นหัวหน้าคนงานช่อมท่อประปา พวกเขามีลูกเล็กสามคน โทนี่ แองเจโล และ แมรี่ อาศัยอยู่ในบ้านเล็กๆที่ดูอบอุ่นสวยงาม นิครักภรรยาและลูกของเขามาก มาร์เบิลก็เช่นกัน หากแต่ มาร์เบิล ไม่ได้เหมือนแม่บ้านทั่วไป เธออ่อนไหว เปราะบาง กว่าผู้คนทั่วไป นิค รักเธอสุดจิตสุดใจ แต่ก็อ่อนไหวต่อความเปราะบางของภรรยา หนำซ้ำเขาเองก็ทำงานหนักเกินไป ฉุนเฉียวอารมณ์ร้ายเกินไป ทั้งคู่อาจแตกต่างจากคนอื่น แต่ทั้งคู่ก็รักกันและกันอย่างลึกซึ้ง และหนังเรื่องนี้เล่าเรื่องนั้น เล่าเรื่องคนที่รักกันมาก ภายใต้สถานการณ์ไม่เป็นใจเอาเสียเลย

ความปกติ

เมื่อใครคนหนึ่งสร้างครอบครัวกับใครสักคนหนึ่ง ทั้งคู่เล่นบทบาทของสามี ภรรยา แต่นอกเหนือจากนั้นยังมีบทบาทอื่นๆอีกมากมาย บทบาท ของ พ่อ และ แม่ ลูกชาย ลูกสาว ลูกเขย ลูกสะใภ้ เพื่อน เพื่อนร่วมงาน เจ้านาย ลูกน้อง หมอ คนไข้ บทบาทจะบ่งบอกสถานะหน้าที่ทางสังคม ที่ที่เราเป็นเพื่อดำรงคงอยู่อย่างปกติสุข สิ่งที่เราจำเป็นต้องเป็น ถูกทำให้เป็น เพื่อ ดำรงคงอยู่ อย่าง-ปกติ -สุข

แรงกด

คำ - ปกติ- นั้น ไม่ใช่คำที่หมายความถึงตัวของมันเอง จะว่าไปแล้ว ถ้อยคำใดๆในโลกนี้บล้วนไม่ได้หมายความถึงตัวของมันเองทั้งนั้น ทุกสิ่งทุกอย่าง ทุกการให้ความหมาย ที่แท้แล้วล้วนอ้างอิงถึงสิ่งอื่นทั้งสิ้น ใครบางคนเคยเขียนไว้ในหนังสือบางเล่มว่า เราเอง ถือกำเนิดขึ้นจากศัตรูของเรา ผู้หญิงถูกให้ความหมายจากความแตกต่างจากผู้ชาย เพราะฉะนั้น ผู้ชาย ก็คือความแตกต่างจากผู้หญิง นรกคือความแตกต่างจากสวรรค์ และสวรรค์ก็คือความแตกต่างจากนรก เช่นนั้นแล้วความปกติ ย่อมคือความแตกต่างจากความไม่ปกติ มีความไม่ปกติ จึงมีความปกติ ในสายตาของนิค และลูกๆ มาร์เบิล เป็นเมียและแม่ที่ดี แต่ในสายตาของ ผู้คนอื่นๆ กลับเห็นว่ามันผิดปกติ แม่ของนิค ไม่อยากให้เธอเลี้ยงลูกๆของเขา หมอบอกว่าเธอบ้า เพื่อนร่วมงานแอบซุบซิบเรื่องเธอ เพื่อนบ้านไม่อยากให้ลูกๆเล่นกับลูกของเธอ และในที่สุด ความผิดปกติ สร้างแรงกดดัน แก่ครอบครัวของเธอ

แรงกด

จอห์น คาสซาเวสต์ เป็นผู้กำกับภาพยนตร์ ชาวอเมริกัน ผู้ซึ่งเริ่มต้นจากการเป็นดารา แล้วผันตัวมาเป็นผู้กำกับหลังจากท้าให คนฟังรายการวิทยุรายการหนึ่งส่งเงินมาให้ เพื่อที่เขาจะได้ทำหนังที่ ดีกว่า เรื่องที่เขาเล่นเสียอีก ซึ่งเขาก็ได้เงินจริง และทำหนังเรื่องshadow ออกมาจริงๆ และหนังมันก็ดีจริงๆ และการทำหนังของเขาก็เต็มไปด้วยแรงกดดันจริงๆเมื่อเขาเลือกที่จะไม่ร่วมทำงานกับสตูดิโอ กลายเป็นผู้กำกับอินดี้ คนสำคัญคนหนึ่งของอเมริกัน และ a woman under in influence เรื่องนี้ ซึ่งทำขึ้นด้วยเงินของเขาและ ปีเตอร์ ฟอล์ค พระเอกหนังเรื่องนี้ กลายเป็นงานชั้นมาสเตอร์พีซ บท มาร์เบิล ของ จีน่า โรวแลนดส์ ซึ่ง เป็นภรรยา ของ คาสซาเวสต์ เอง กลายเป็นการแสดงที่ยอดเยี่ยมที่สุดครั้งหนึ่ง ทั้งของเธอเอง และของโลกภาพยนตร์

ความปกติ

หนังถูกถ่ายทำขึ้นอย่างเรียบง่าย ทั้งเรื่องแทบจะอยู่แต่เฉพาะในบ้าน นิค และ มาร์เบิล (ยกเว้นฉาก ที่ทำงานของนิค และ ฉากที่นิคกับลูกๆไปทะเล) อาศัยเพียงการแสดงของสองดารานำและบทภาพยนตร์ เท่านั้น

หญิงสาว

จีน่า โรวแลนดส์ ให้การแสดงที่อยู่ตรงกลางระหว่าง ความบ้า กับความอ่อนไหว เปราะบาง เมื่อเธอร่ายรำ ฮัมเพลง เราแทบไม่รู้เลยว่าเธอกำลังมีความสุข หรือกำลังบ้าคลั่ง เมื่อเธอพาผู้ชายมาที่บ้าน เราเกลียดเธอ แล้วเราก็ค่อยๆรับรู้ว่าเธอไม่ได้ตั้งใจเมื่อเธอตื่นมาร้องหาเด็กๆและบอกว่าผู้ชายคนนั้นคือนิค ตอนนั้นเราสงสารเธอจับใจ จีน่า โรวแลนดส์ ทำให้บทของผู้หญิงคนหนึ่งที่อาจถูกมองเป็นผู้หญิงบ้า กลายเป็นบทที่มีมิติ เธอดูสวยงาม อ่อนไหว ในขณะเดียวกันก็เหมือนระเบิดเวลา ฉากที่เธอบ้าคลั่ง วินาทีหนึ่งเรากลัวเธอ วินาทีหนึ่งเราอยากกอดเธอไว้แน่นๆ แล้วบอกรักเธอ ในขณะที่ ปีเตอร์ ฟอล์ค ถ่ายทอดภาพของ ชายชนชั้นแรงงาน ที่แม้จะรักภรรยามากแต่ก็ไม่รู้จะจัดการยังไงกับภาะวความอ่อนไหวของเธอ เขาโมโหฉุนเฉียวที่เพื่อนร่วมงาน นินทาเมีย แต่ลึกๆเขาก็ยอมรับ ฉากหนึ่งเขาบอกกับลูกน้องว่าเธอไม่ได้บ้า อาจแค่ผิปกติ แต่ไม่ได้บ้า เขาดูอ่อนไหวมาก
และในฉากสำคัญเมื่อมาร์เบิล คลั่ง เขากอดเธอไว้ บอกซ้ำๆว่ารักเธอ นาทีต่อมา เขาอาละวาด ตะคอกเธอ ปีเตอร์ ฟอล์ค ทำให้เราเชื่อได้ว่าเขาสามารถทำได้ทั้งสองอย่าง ในเวลาเดียวกัน ไม่ใช่การแสดง หรือบุคลิกเฉพาะ แต่ในฐานะมนุษย์คนหนึ่ง
อีกฉากที่ยอดเยี่ยมคือฉากที่เขาพาลูกๆไปทะเลตามลำพัง เด็กๆไม่เป้นสุข เขาก็ด้วย ลงเอยด้วยการแบ่งเบียร์กันกินกับเด็กๆตอนขากลับ เขาเสียใจที่ส่งเมียเข้าโรงพยาบาลบ้า แต่ก็กลัวว่าเขาจะไม่สามารถควบคุมเธอได้อีกต่อไป ในขณะที่บรรดาตัวประกอบก็แสดงได้อย่างน่าทึ่งไม่ว่าจะเป็นเด็กๆ ไล่เรื่อยไปจนถึงบทแม่ของ นิค ซึ่งได้ แคทเธอรีน คาสซาเวสต์ แม่ของผู้กำกับมาเล่นเอง ( บทแม่ของมาร์เบิลหนังได้ เลดี้ โรว์แลนดส์ แม่ของ จีน่า โรวแลนดส์ จริงๆมาเล่นด้วย ) ซึ่งเธอเล่นได้อย่างสมบทบาท จนเราเข้าใจเธอแต่ก็อยากจะโยนเธอออกนอกบ้านด้วย

หญิงสาว ภายใต้แรงกดของความปกติ

และสิ่งที่หนังต้องการบอกเล่า และตั้งคำถามถึงไม่ใช่ หญิงสาว หากคือ แรงกด และความปกติ หนังตั้งคำถามตรงๆว่า ครอบครัวธรรมดาครอบครัวหนึ่ง จะมีชีวิตอย่าง-ปกติสุข ได้หรือไม่ หนังให้แทบจะทั้งเรื่อง การอยู่ร่วมของครอบครัว มักถูกขัดจังหวะด้วยสิ่งใดสิ่งหนึ่งเสมอ นิคไม่กลับบ้านเพราะติดงาน(เขาแสดงออกอย่างชัดแจ้งว่ารักครอบครัวแค่ไหนในฉากนี้) แต่เขาก็พาเพื่อนร่วมงานขโยงใหญ่มาบ้าน เสียงโทรศัพท์ กริ่งประตู ผู้คน มักปรากฏขึ้นทันทีที่ทุกอย่างกำลังจะเข้าที่เข้าทาง และผู้คนรอบข้าง (ซึ่งคิดว่าตัวเองปกติ) มองดูมาร์เบิล ผู้ซึ่งไม่ปกติ หากวัดความปกติด้วยไม้บรรทัดของคนอื่นๆ และไม่พยายามเลยสักนิดที่จะเข้าใจเธอ ผู้คนพากันหวาดวิตก เรื่องเธอกับลูก เรื่องเธอกับนิค กดดันจนเธอแทบจะบ้า และนิคต้องส่งเธอเข้าโรงพยาบาลบ้า (ในฉากที่ยอดเยี่ยมที่สุดของหนัง นิคกอดเธอไว้แน่น และเธอสงบลง ก่อนที่หมอจะเข้ามา และแม่ของนิค คิดว่าต้องทำอะไรสักอย่าง ที่ส่งผลทำลาย คนทั้งคู่อย่างน่าเจ็บปวด (และผมร้องให้อย่างหนักในฉากนี้โดยไม่มีเหตุผลเลย))

และหลังจากกลับจากโรงพยาบาลบ้า มาร์เบิล เลิกร้องเพลง หรือเต้นรำ เลิกสวมเสื้อผ้าสีฉูดฉาด หันมาแต่งตัวเรียบๆ และเงียบใบ้ต่อทุกเรื่อง เธออาจเป็นมาร์เบิลผู้เป็นปกติ แต่คนดู และนิค กลับรู้สึกผิดปกติอย่างรุนแรง และเป็นนิคที่กดดันเธอ บางทีเราไม่ได้แต่เป็นเหมือน แม่ของนิค ที่อยากเห็นผู้คนเหมือนๆกัน(ด้วยความเชื่อมั่นว่าความเหมือนกันคือความถูกต้องปกติ) แต่เราเป็นเหมือนนิค ที่ตกอยู่ใต้ความกดดันของความปกติ ทั้งที่ตัวเองก็รู้และเข้าใจ พอมาร์เบิลเป็นปกติ นิคกลับโกรธ และกดดันเธอซ้ำ เราเป็นแบบนั้น กลัวที่จะต่างแต่กลัวที่จะเหมือน ลักลั่นอยู่ตรงกลาง กดดันทั้งตนเองและผู้คนรอบข้าง บางทีถ้านิคกล้าพอที่จะไล่ทุกคนไป (ฉากกลับบ้านของมาร์เบิล เขาเชิญคนมาเยอะแยะและไม่กล้าไล่ใครกลับบ้าน) กล้าที่จะกอดมาร์เบิลให้นานกว่านี้ บางที มาร์เบิลอาจไม่ต้องเข้าโรงพยาบาลบ้า บางที นิคอาจไม่ตบเธอ และเขาอาจไม่ต้องถูกเด็ก ๆ (ซึ่งเข้าใจแม่ได้มากกว่าใคร ) ชกเอา (ฉากนี้ผมร้องให้โดยไม่มีเหตุผลอย่างมากมายอีกรอบ)

และในตอนจบ เป็นฉากเดียวที่ทั้งครอบครัวได้อยู่ร่วมกันอย่างสงบ ปราศจากผู้คน (แรงกดดัน) โทรศัพท์ดังขึ้นขณะพวกเขาจัดเตียง แต่ไม่มีใครรับ เพราะความปกติไม่ใช่การอยู่ร่วมกับผู้อื่น (และยอมสูญเสียตัวเอง) หากคือการอยู่ร่วมกัน อย่างเป็นสุขต่างหาก

คารวะ จอห์น คาศซาเวสต์ จีน่า โรวแลนดส์ และ ปีเตอร์ ฟอล์ค คนละหลายๆจอกเลยครับ

หาข้อมูลหนังเรื่องนี้ได้ที่นี่