FILMSICK

A+++++++++++++++++++++++

ด้านล่างจะเป็นการพูดถึงหนังแบบสปอยล์ โดยสมบูรณ์แบบ ดูแล้วเชิญมาวิวาทะ ยังไม่ดูกรุณาข้ามไปทันที

สิ่งที่เราคิดว่าเป็นประเด็นสำคัญที่สุดของหนังและทำให้เราชอบหนังเรื่องนี้มากๆๆๆๆ คือคำถามว่า WHO IS SALT ? ซึ่งตอนแรกที่มันโปรยคำถามนี่บนโปสเตอร์ มันดูเชยมากๆๆ แต่พอดูหนังออกมาก็รู้ว่านี่คือหัวใจของหนังเลย คำถามสำคัญที่ว่า 'เราเป็นใคร'

เราต้องคิดกันก่อนว่าในสภาพของหนังแอคชั่นทำนองนี้ เราคิดต่อจากตัวอย่างไปเลยว่า นางเอกจะต้องเป็นคนที่ถูกใส่ร้ายว่าเป็นสายลับรัสเซียและต้องหนีเพราะต้องตามช่วยผัวที่อาจตกเป็นอันตราย เข้าทำนองปัจเจกต่อต้านระบบ ซึ่งเป็นหัวใจหลักของหนังแอคชั่น ตลอดหลายสิบปีล่วงมา ปัจเจกต่อสู้ระบบ (ซึงโยงใยเรื่องการโกงกิน การทรยศหักหลัง) เพื่อรักษาระบบครอบครัว อุดมการณ์นิวเคลียร์แฟมิลี่อะไรทำนองนั้น ซึ่ง SALT ก็เริ่มต้นจากกรอบนั้น แต่ทำให้ภายใต้สภาวะปัจจุบัน (หลังสมัยใหม่?)

แต่ในกรณีของSALT เธอไม่สามารถรักษาได้ทั้งครอบครัวของเธอเอง ในขณะเดียวกันการตั้งคำถามว่าเธอคือใคร ไม่ได้ให้ผลลัพธ์กระจ่างแจ้งว่าเธอคือใคร แต่มันกลับยิ่งคลุมเครือมากขึ้นไปอีกว่าเธอคือใครกันแน่

เพราะเราอาจลองนิยามเธอด้วยแนวคิดชาตินิยมว่า ธอเป็นรัสเซีย หรืออเมริกัน หนังก็ตบหน้าเราตั้งแต่ก่อนจบชั่วโมงแรกว่าเธอเป็นสายลับรัสเซีย แต่เธอก็ปฏิเสธรัสเซียด้วยการเอาใจเข้าข้างอเมริกัน แต่สามีเธอก็ไม่ใช่อเมริกัน (เป็นเยอรมัน) สุดท้ายสิ่งที่เธอต่อสู้ไม่ใช่เพื่อรัสเซีย ไม่ใช่เพื่ออเมริกา เธอไม่สามารถเอาตัวเธอเข้าไปสวมทับในกรอบคิด ชาตินิยมได้อีก สิ่งที่เธอสวมตัวเธอลงไปได้คือความทรงจำของเธอกับสามีที่ช่วยชีวิตเธอ ซึ่งเธอเสียอีกที่กลับถูกชาตินิยมหลอกใช้จนทำลายชีวิตแสนสุขเดียวที่เธอมีลงไป

เช่นเดียวกัน เรานิยามเธอในฐานะ CIA และในฐานะภรรยา หรือกระทั่งในฐานะสายลับสองหน้ารัสเซีย มันก็ดูเหมือนเธอจะล้มเหลวในทุกสังกัด ยิ่งหนังให้เธอเปลี่ยนเสื้อผ้าหน้าผมจากต้นจนจบ เธอยิ่งไกลออกจากตัวเธอ (หรือตัวเธอที่คนดูรับรู้ทุกที) สุดท้ายคำถามWHO IS SALT? จึงมีคำตอบแค่ว่า I don't know มากกว่าจะได้คำตอบจริง

หนังเลือกใช้โมเดล สายลับสองหน้าแบบสมัยสงครามเย็นมาเล่น (ซึ่งตอนแรกมันฟังดูเช้ยเชย แต่คิดไปคิดมา มันคงไม่สามารถเล่นเรื่องนี้โดยให้สายหลับสาองหน้าเป็นอาหรับได้แน่ๆ )

โมเดลของสายลับสองหน้าจึงรอบรับสภาพ ลืมตัวตนเก่า หรือซ่อนตัวตนเก่าเอไว้ ในที่สุดตัวตนใหม่ก็ปรากฏทับขึ้นมาอีก และเราได้แต่สงสัยว่าตัวตนไหนที่เป็นตัวตนจริงๆ หรือที่จริงทั้งหมดเป็นแค่ตัวตนที่สร้างขึ้น มันไม่มีทั้งSALT และ สหายเชนโก้ ตัวตนทั้งหมดเป็นของปลอม โดยยึดจับจากต้นสังกัดที่มีกรอบเกณฑ์ตายตัว มนุษย์ในปัจจุบันขณะซึ่งก้าวข้ามสายพันธุ์ ข้ามกรอบคิด ข้ามอัตลักษณ์ทางเพศ (ตอนท้ายของเรื่องSALT ต้องเป็นผู้ชาย) จึงไม่สามารถอธิบายตัวตนด้วยวิธีคิดเดิมๆได้อีก หนำซ้ำ จริงๆแล้วยังสะท้อนกลับไปหาจุดที่ว่า ตัวตนที่ว่ากันนั้นมันมีจริงหรือไม่

เราพบว่าแรงขับเคลื่อนของตัวละครในหนังล้วนเป็นแรงขับแบบ ชาตินิยม ไม่ว่าจะเป็นสายลับ หรือ รัฐบาล มิตรภาพหรือความไว้เนื้อเชื่อใจ ผูกอยู่กับความรักชาติ ในขณะเดียวกันหนังก็เลือกชาตินิยมที่ล่มไปแล้วอย่างคอมมิวนิสต์รัสเซีย มาเล่นให้เห็นว่าความรักชาติมันอาจจะเป็นเพียงเรื่องไร้สาระ ขณะเดียวกัน เป้าหมายของการตอบโต้อเมริกาคือการปลุกกระแสดชาตินิยม ศาสนานิยมของอาหรับให้มาไล่ฆ่าอเมริกาอีกต่างหาก

ตอนจบของหนังเองก็น่าสนใจมาก เอาเข้าจริง ศัตรูของSALT คือใคร คนที่เธอจะไปฆ่าให้หมดคือพวกสายลับสองหน้า หรือคือพวกอเมริกัน ความคลุมเครือเรื่องตัวตนของเธอถูกใช้ตั้งแต่ต้นจนจบ คนที่'พรากทุกอย่างไปจากเธอ'คือใคร พวกมันที่เธอจะไปฆ่าเป็นใครกันแน่ มันมีอยู่จริงหรือเปล่าในเมื่อทั้งหมด มันเริ่มต้นจากการสร้างตัวตนหนึ่งไปสู่ตัวตนใหม่ๆ สุดท้ายแล้ว ซอล์ตจะทำอะไรต่อกระทั่งคนดูก็ยังไม่อาจคาดเดา

หนังได้การแสดงแบบที่เราไม่ได้เห็นมาตั้งนาน (อาจจะตั้งแต่ Gilrl , Interrupted) ของแองเจลิน่า โจลี่ การที่เธอต้องเก็บอารมณ์ทั้งหมด ในฐานะสายลับสองหน้า ยิ่งทำให้ตัวตนของเธอเป็นเรื่องลึกลับมากขึ้นไปอีก ขณะที่ลิฟ ชไรเบอร์ ก็เชือดเฉือนบทกับเธอได้สนุกมากๆ
แม้เอาเข้าจริงSALT อาจจะเป็นแค่หนังแอคชั่นที่ทำได้สนุกเรื่องหนึ่ง และแม้ประเด็นตัวตนอะไรแบบนี้มีหนังที่เล่นได้ดีกว่าเป็นร้อยเรื่อง แต่เราก็เซฮณ์ไพรส์มากที่หนังมีอะไรมากกว่าการเป็นหนังโปรอเมริกัน

อ้อ อีกอย่างที่น่าสนใจคือ หนังยุคโอบามานี้ เราจะเห็นตัวละครผิวสีเป็นตัวเอกบ่อยจนเฝือ จริงๆ

ภาพอันปรากฏต่อหน้าคือทะเลยามสนธยาซึ่งคลื่นโยกไกวไหววูบอยู่อย่างนั้น สีส้มซึ่งเจืออยู่เพียงเสี้ยวของท้องฟ้าซึ่งทึมเทาอยู่อย่างนั้น ทะเลอยู่อย่างนั้นตราบจนล่วงเวลาไปยังค่ำคืนแห่งวอมแวมแสงไฟ  ภาพซึ่งปรากฏขึ้นทีละน้อยต่อหน้าเสียงสั่นเครือราวกับแผ่วโหยมาจากดินแดนแสนไกล ราวกับเสียงกระซิบของปีศาจที่เล่าสู่เรา เรื่องของอุรุเวลา สถานที่ที่ไม่มีใครเคยไปถึงที่ซึ่งเรา-มือสังหารผู้เงียบงันนั้นหนาวสะท้าน ขณะเผชิญหน้ากับมัจจุราช   แสงไฟนั้นค่อยๆแจ่มชัดขึ้น มันคือภาพจากข้างถนนใต้แสงไฟข้างทาง และไฟท้ายจากรถยนต์บางคันซึ่ง เส้นนำสายตาไปสุดทางที่ความมืดของถนนรัตติกาล และสรรพสำเนียงยังคงกระซิบสะพรึงสู่เราจวบจนค่ำคืนเคลื่อนไป ดวงจันทร์กระชากตัวผ่านเงาหมู่ไม้ท่ามความเย็นเยียบ จวบกระทั่งรุ่งสางมาถึง หมู่เมฆในยามเช้ายังคงอาบสีเทาทึม แลในยามทิวากาล สรรพสิ่งคืนคลายสู่ความสงบใต้ร่มไม้  ชายผู้หนึ่งสูบบุหรี่ในที่ร่ม ควันสีขาวอันคดโค้งกลืนไปในพยับเงาแดด สุนัขนอนสงบนิ่ง อยู่ด้านหน้า ค่ำคืนอันเยียบเย็นได้พ้นผ่านไปแล้ว

การดูหนังของไทกิ ศักดิ์พิสิษฐ์นั้นเปรียบเสมือนการข้ามพรมแดนไปสู่พื้นที่และเวลาอย่างใหม่ ภาพใดก็ตามที่เราเห้นปรากฎขึ้นบนจอ เสียงใดก็ตามที่เราได้ยิน  มันไม่ได้สื่อความตามที่เราได้ยิน ได้เห็น คล้ายกับเสียงซึ่งเดินทางมาจากดาวดงวงอื่น และภาพที่ไม่ได้มีความหมายเช่นที่มันเป็น ไม่ใช่การตีความ ภาพและเสียงไม่ทำหน้าที่สื่อสารภายใต้ระบบสัญลักษณ์อีกแล้ว หากหลุดเลื่อนไปสู่สภาวะอีกแบบ โลกอีกใบ  โลกซึ่งปรากฏและดำเนินไปคล้ายคลึงกับโลกที่เราอยู่อาศัย แต่ไม่ได้สื่อความหมายแบบเดิมอีก โลกหลังดวงตาผู้กำกับ หรือโลกที่ปรากฏขึ้นในหัวเรา

สำหรับผู้เขียนความสนุกที่สุดประการหนึ่งคือการ ‘สร้างเรื่องจากภาพ' อันไม่ปะติดปะต่อ  แม้ผู้สร้างไม่ปรารถนาจะเล่า การเรียบเรียงเรื่องเล่ายังคงเป็นกลไกที่ไม่อาจถูกทำลายล้างลงไปได้ การแสวงหาความเชื่อมโยงระกว่างภพานี้กับภาพนั้น กับเสียงนั้น หรือคำนู่นนี่ ปะติดปะต่ออย่างหยาบๆอยู่ในหัว ได้เรื่องเล่าตะกุกตะกักมาเรื่องหนึ่ง เรื่องซึ่งอาจจะไม่มีอะไรถูกต้องตรงตามที่เจ้าของภาพต้องการบอกเลยแม้แต่น้อย กล่าวอย่างง่ายความสุขของผู้เขียน(ผู้ชม)คือการสร้างหนังเรื่องใหม่ขึ้นมาในหัวของตนเอง

ต่างไปจาก WHISPERING GHOST ดูเหมือนระนาบเวลาของอุรุเวลานั้นเรียงต่อเนื่องกันไปจากสนธยาถึงอีกวันหนึ่ง หากนั่นไม่ได้ช่วยให้เราเข้าใจหนังได้สะดวกดายมากขึ้น การเรียบเรียงเรื่องราวเอาจากเสียงเล่าที่เสมือนมาจากดาวดวงอื่นอาจช่วยปะติดปะต่อได้อีกชั้นหนึ่ง ที่ปรากฏบนจอที่แท้คือการเล่าถึงสิ่งซึ่งไม่สามารถปรากฏบนจอได้ นั่นคือความสะพรึงกลัวของรัตติกาล ค่ำคืนมืดดำ บางทีนี่อาจเป็นการมองภาพต่างๆผ่านดวงตาของมือสังหารที่รอคอยเงียบเชียบเพื่อจะหยิบื่นความตายให้แก่เหยื่อ ซึ่งในทุกขณะจิต เขาก็ตื่นระทึก ตกประหม่าไม่แพ้กัน และความหวั่นไหวอันมืดมิดถูกถ่ายทอดออกมาด้วยบรรยากาศลึกลับ แลเสียงเล่าซึ่งที่แท้อาจเป็นเสียงกระซิบจากฝั่งของมัจจุราชโดยแท้ จบกระทั่งค่ำคืนล่วงพ้นแล้วนั่นแหละ มือสังหารจึงค้นพบความสงบในจิตใจ ในที่ซึ่งแสงแดดส่องถึง สูบบุหรี่เดียวดายขณะระลึกถึงค่ำคืนอันสะพรึงขวัญนั้น

ไม่ว่าการตีความนี้จะผิดหรือถูก (ไม่ใช่การตีความแต่เป็นการเล่าเรื่องตามอำเภอใจ ) แต่ถึงอย่างไร อุรุเวลาของไทกิ ได้พาผู้ชมไปสู่เขตแดนใหม่ ภายใต้เวลาใหม่ การปล่อยเราไว้โดยไม่ทิ้งสิ่งใดให้ยึดจับอาจทำให้ผู้ชมหลงทาง แต่นี่คือการหลังทางในแดนสนธยาที่ทั้งชวนสะพรึงและแสนจะงดงามครั้งหนึ่ง