FILMSICK

งูใหญ่นอนขดตัวอย่างกลางโถงทางเดินแคบๆที่หล่อนจำต้องเดินผ่าน ลำตัวขนาดยักษ์ของมันสะท้อนเงาแสงไฟเกิดประกายันวาวเมือกลื่น  หล่อนชะงักเท้าชั่วครู่จ้องมองงูยักษ์เคลื่อนไหวเชื่องช้า หล่อนสาวเท้าคืบเข้าใกล้ ชั่วขณะจะก้าวข้าม ภาพหยุดนิ่งไปชั่วครู่  อาจจะสักสามหรือห้าวินาที หญิงสาวในชุดสีดำที่เราเห็นจากด้านหลัง เท้าที่ยกค้างกลางอากาศของเธอ และงู!

 ภาพขาวดำมืดมิดที่ถูกเล่นซ้ำเป็นจังหวะ เสียงประกอบหลอกหลอน การตัดต่อแบบไม่เอื้อต่อการเล่าเรื่อง (หากจะมีเรื่องเล่าอยู่) นี่คือหนังเรื่องล่าสุดของ NINA MENKES ผู้กำกับหญิงชาวอเมริกัน หนังของเธอไม่ออกฉายตามดรงภาพยนตร์ บ่อยครั้งมันฉายแค่ตามเทศกาลและโรงหนังอาร์ตเฮาส์ เท่านั้น หนังของเธอมักถ่ายทำอย่างประหยัด ให้น้องสาวมาเป็นนางเอก ไปถ่ายทำกันตามที่ไกลๆ  เช่น อิสราเอล หรืออินเดีย และเล่าเรื่องโดยไม่ได้สนใจการลำดับเวลาหรือเรื่องราวใดๆทั้งสิ้น

และใน PHANTOM LOVE หนังเป็นเสมือนการบันทึกภาพฝันร้าย มากกว่าเรื่องราวเป็นชิ้นเป็นอันให้จับต้อง เรื่องราวอันเป็นเพียงเส้นลวดเล็กๆสำหรับร้อยชิ้นส่วนของภาพฝันนั้นคือเรื่องของหญิงสาวคนหนึ่งชื่อ LULU ที่ทำงานในคาสิโนมืดสลัวแห่งหนึ่งซึ่งเต็มไปด้วยคนจีน เธออาศัยอยู่ในบ้านมืดๆ ที่ดูดีๆเหมือนเป็นห้องของโรงแรม มีคนรักที่ไม่ทำอะไรนอกจากควบขับบนร่างเธอ เธอเลี้ยงแมว ใช้เวลาว่างนั่งดูข่าวสงครามอิรัก มีน้องสาวเสียสติที่ใบหน้าเต็มไปด้วยรอยแผลเหวอะหวะอาศัยอยู่กับสุนัขสีดำสองตัว และมีแม่น่าตระหนกที่เอาแต่โทรศัพท์หาเธอมาบ่นเรื่องน้องสาว และมาทำร้ายเธอในความฝันไม่รู้จบ

ชิ้นส่วนน้อยใหญ่ในหนังเรื่องนี้ถูกถ่ายทำแบบแยกขาดจากกัน แล้วนำมาเรียงต่อใหม่เป็นจังหวะซ้ำๆ ในช่วงแรกของหนัง เราจะได้เห็นเหตุการณ์เดิมๆ วนซ้ำ เป็นจังหวะ  การร่วมรัก การขัดเล็บ การดูทีวี การไปทำงาน  เริ่มต้นจากตัวตนของเธอ เรามองเห็นกิจวัตรซ้ำไปซ้ำมาของเธอ  โดยไม่อาจเรียงลำกับ คาดเดา หรือเก็บรายละเอียดใดๆได้ และทั้งหมดนั้นถูกนำมาตัดสลับเข้ากับภาพของสัตว์ทั้งที่ปรากฏเป็นส่วนหนึ่งในหนัง และทั้งที่ปรากฏขึ้นอย่างไร้ที่มาที่ไป งูยักษ์ ปลาหมึกยักษ์ แมว ผึ้ง ผลัดกันออกมาแทนค่า และสร้างจังหวะประหลาดที่อธิบายไม่ได้

เรื่องคืบไปข้างหน้าเมื่อเธอไปเยี่ยมน้องสาว ที่เป็นแผลพุพองโดยไม่ทราบสาเหตุ  อาศัยในห้องสกปรก เธอดูเหมือนแพ้ยาหรืออาจถูกทำร้าย หรือาจผุดบังเกิดขึ้นโดยไร้สาเหตุ น้องสาวเธอเอาแต่ร้องให้ และบอกว่า แม่กำลังบีบคั้นให้เธอฆ่าตัวตาย !!!  

และแม่มาปรากฏขึ้นในห้องมืดมิด กรีดเสียงสูงราวถามไถ่กระจกวิเศษว่าใครงามเลิศในปฐพี ก่อนจะมาปรากฏขึ้นในความฝันของหญิงสาวในฐานะของผู้คุกคาม เมื่อครั้งหนึ่งแม่มา ข่มขืน และอีกครั้ง แม่มาเพื่อฆ่า

หนังสร้างความแปลกแยกทั้งต่อตัวละครและคนดูอย่างน่าทึ่งด้วย โดยทั่วไปการแสดงความแปลกแยกต่อคนดูอาจกระทำได้โดยการ แสดงให้คนดูรู้สึกว่าตัวเองกำลังดูหนังอยู่ ตามวิธีที่แบร์โทลด์ เบรคช์ท นักเขียน และนักการละครชาวเยอรมันเคยทำไว้ ( ยกตัวอย่างเช่นในฉากที่ตัวละครหันมาพูดกับคนดู และ  REWIND หนังย้อนหลัง ใน FUNNY GAMES ของMICHAEL HANEKE)   หรืออาจสร้างความแปลกแยกของตัวละคร โดยการจัดเฟรมภาพกดตัวละครให้เป็นเพียงวัตถุ ท่ามกลางทัศนียภาพ แต่ทั้งหมดนั้นมักดำเนินไปอย่างราบรื่นภายใต้การลำดับเรื่องราวที่เรียบเนียน

แต่ใน PHANTOM LOVE หนังกลับสร้างความแปลกแยกทั้งระหว่างตัวละครกับคนดู และ ภายในตัวละครเอง และกระทั่งแปลกแยกกับความเป็นหนัง ด้วยกันเอง เมื่อหนังใช้ความแปลกแยกของสถานที่ต่อตัวละคร และซ้อนอีกชั้นด้วยการให้แต่ละสถานที่แปลกแยกกันไปไม่ต่อเนื่อง ในฉากหนึ่งตัวละครนั่งอยู่ในห้องที่ดูเหมือนบ้าน แต่เมื่อกล้องตัดไปอีกด้านหนึ่งห้องนั้นกลับดูคล้ายห้องโรงแรม หรูหรา ในฉากหนึ่งเราเห็นตัวละครหลับไปบนเตียงในห้องหนึ่ง แต่ตื่นบนเตียงอีกห้องหนึ่ง หรือการให้ตัวละครหน้าตาฝรั่ง สวมกี่เพ้าทำงานในคาสิโนที่มี่แต่คนเอเซีย  เดินไปแต่เฉพาะในโถงทางเดินที่แคบเหมือท่อ หรือถ้ำ  บ้านของน้องสาวนั้น ดูเหมือนอยู่ในอเมริกาปกติ แต่ฉากที่ปรากฏนอกบ้านกลับเป็นฉากในอินเดีย ยามเธอเดินข้ามสะพานในฉากท้ายเรื่อง ( ซึ่งมีลักษณะเป็นท่อ เป็นถ้ำเช่นเดียวกัน ) จู่ๆคนอินเดียก็พลันปรากฏขึ้น ราวกับเธอกลายเป็นคนแปลกแยกในอินเดียเสียเช่นนั้น  รวมไปถึงฉากสำคัญเมื่อน้องสาวของเธอเดินถือตะเกียงออกมาจากโถงทางเดินมืดมิด ก่อนจะรวมร่างกับพี่สาว  

ทั้งหมดเกิดขึ้นโดยไม่ใส่ใจลำดับก่อนหลัง ไม่มีฉากตัวละครเดินทางไปไหนต่อไหน หรือ บ่งบอกที่มาที่ไป (ตัวละครในPHANTOM LOVE ปรากฏขึ้นโดยไม่มีการบอกว่าใครเป็นใคร และไม่บอกจุดมุ่งหมาย ปูมหลังที่ไม่จำเป็นทั้งสิ้น )

แน่นอนเหตุการณ์ทั้งหมดยังผูกพ่วงอยู่กับการปรากฏขึ้นอันไร้สาเหตุของสัตว์นานาชนิด ว่ากันว่า NINA MENKES เชื่อว่าจิตวิญญาณของมนุษย์ผูกพันอย่างลึกซึ้งกับสัตว์ สัตว์แต่ละชนิดเป็นตัวแทนถึงกำลัง หรืออำนาจในมนุษย์  LULU เลี้ยงแมวดำปราดเปรียว  ส่วนน้องสาวของเธอเลี้ยงสุนัขตัวโตท่าทางจงรักภักดีสองตัว ในฉากที่LULUร่วมรักกับเพื่อนชาย ภาพไร้ที่มาของปลาหมึกยักษ์ จักปรากฏขึ้น อย่างทั้งน่าหวาดแสยงและน่าหลงใหลในเวลาเดียวกัน ในขณะที่ฉากของแม่  มักมาพร้อมกับการเปรากฎของผึ้ง (แม่นั่งหวีผมหน้ากระจกโดยมีผึ้งบินวนรอบๆ) ก่อนหน้านี้ในฉากFLASHBACK ฉากเดียวของหนัง เราเห็น พ่อของเธอทุ่มโหลปลาทองลงบนพื้น  ปลาทองที่อาจเปรียบเสมือนชีวิตครอบครัวของเธอกับแม่ หลังจากนั้น แม่กลายเป็นผึ้ง น้องสาวกลายเป็นหมา และเธอกลายเป็นแมว  

หากเราแทนค่าสัตว์ที่ผูกพ่วงอยู่กับตัวละคร (เสมือนว่าพวกหล่อนถอดรูปเป็นสัตว์)เราก็จะพบว่า บางที แผลบนใบหน้าของน้องสาวเธอนั้นอาจเป็นแผลผึ้งต่อย ฝูงผึ้งซึ่งรบกวน เฉกเช่นแม่ผู้โทรศัพท์มาไม่จบสิ้น(บางฉากกระทั่งเธอวางหูไปเราก็ยังคงได้ยินเสียงโทรศัพท์ดังต่อเนื่อง)  และในขณะเดียวกันฝูงผึ้งก็ทำร้ายน้องสาวเธอ  แต่ในขณะเดียวกันในฉากของแม่ เรากลับพบว่าแม่เธอกรีดร้องสุดเสียงเมื่อหันไปเห็น COCO แมวของเธอเข้ามาในห้อง

เราไม่เห็นผู้ชายปรากฏอย่างจริงจังในเรื่องนี้ พวกเขามีอยู่อย่างไร้ตัวตน พ่อของเธอโผล่มาในฉากทุ่มปลาทองฉากเดียว ในขณะที่คนรักของLULU ปรากฏขึ้นเพียงในฐานะแผ่นหลังที่ขยับขึ้นลงมารู้จบท่ามกลางสีหน้าซังกะตาย ของเธอ   ก่อนจะออกมาตบตีเธอในตอนท้ายเรื่อง ผู้ชายในหนังเรื่องนี้มีหน้าที่เพียงสองประการ คือ ร่วมเพศ และตบตีผู้หญิง  บางทีเราอาจกล่าวได้ว่าความรักของหญิงชายเป็นรูปแบบของ ‘ ความรักอันชั่วร้าย ‘    ( PHANTOM LOVE ) เมื่อเปรียบเทียบกับสถานะของผู้ชาย หนังดูเหมือนจะ เป็นหนังเฟมินิสต์ที่พูดถึงประเด็นเพศหญิงที่ถูกกดขี่ข่มเหง  (กิจวัตรซ้ำซาก ทั้งที่พูดถึงความเป็นหญิง(การขัดเล็บ) การบริการ (งานในคาสิโน) และวัตถุทางเพศ (การร่วมรัก) เธอตกเป็นเบี้ยล่าง แทบจะโดยสิ้นเชิง)

แต่ ‘ ความรักอันชั่วร้าย ‘ ที่แท้ของหนังเรื่องนี้กลับไม่ใช่เรื่องนั้น เพราะหากมันคือความรัก ระหว่างเพศหญิงด้วยกันเอง ต่างหาก !  เพราะในหนังเรื่องนี้ ที่แท้มันกล่าวถึงความสัมพันธ์ของผู้หญิงสามคน ในฐานะ แม่ลูก  แต่ความสัมพันธ์ของเธอดำเนินไปอย่างชั่วร้าย กล่าวง่ายๆผู้หญิงในเรื่องนี้เกลียดกัน  

ระหว่างLULU กับน้องสาว อาจจะไม่ชัดแจ้ง (หนังโดยมากของNINA MENKES มักเล่าเรื่องของพี่กับน้องสาว และนำแสดงโดย TINKA MENKES น้องสาวของเธอเอง) แต่เราอาจมองเห็นเพียงความสงสารอันเพิกเฉยเย็นชา ที่เธอมีต่อน้องสาว แต่ในฉากหนึ่งตอนท้ายเรื่อง เรากลับมองเห็นว่าน้องสาวกับเธอซ้อนทับและกลายเป็นผู้หญิงคนเดียวกันเป็นดวงจิตที่แตกออกเป็นสอง หนึ่งอ่อนแอหนึ่งเย็นชา แต่ทั้งคู่ถูกกระทำ ไม่ใช่จากผู้ชายแต่จากผู้หญิงด้วยกันนั่นคือแม่ของพวกเธอ

ความรักของแม่ เป็นตัวแทนของความรักที่เป็นเอกสิทธิ์เฉพาะเพศหญิง และเป็นตัวแทนของความเป็นหญิงที่ได้รับเกียรติ (การที่ใครสักคนถูกกล่าวหาว่าทำร้าย - เพศแม่ - จึงเป็นคำกล่าวที่ผู้ถูกกล่าวหาละอายยิ่ง) ใครต่อใครมักบอกว่าความรักของแม่เป็นเรืองของสัญชาตญาณ แต่ความรักของลูกที่มีต่อแม่อาจเป็นความรักตามหน้าที่ แต่หนังเรื่องนี้กลับชี้ชวนให้เราเห็นว่า ความรักของแม่ (โดยเฉพาะอย่างยิ่งต่อลูกสาว )มักเจือด้วยความริษยาบางประการ โดยเฉพาะในฐานะคู่แข่ง โดยเฉพาะในแง่ของอายุ เมื่อลูกสาวเริ่มสะพรั่งและ แม่เริ่มแก่เฒ่า (นำมาสู่ การถามกระจกว่าใครงามเลิศในปฐพี)  เราไม่เคยเห็นปฏิสัมพันธ์ของแม่กับพวกหล่อน แต่ เราเดาได้ไม่ยากจากความฝันของLULU และปากคำของน้องสาวว่า แม่ทรงอิทธิพลด้านลบกับพวกเธออย่างไร จนในฉากที่แม่มาฆ่าเธอในความฝัน เธอจึงตอบแทนด้วยการยกกระจก (อันเป็นทั้งตัวแทนของการตระหนักถึงฐานะความเป็นแม่ และ ความชราน่าเกลียดของเจ้าหล่อน)  แม่จึงหนีไป

นอกจากสัตว์แล้ว หนังยังมีการปรากฏของเสียงอันหลอกหลอน และภาพทีวีสงครามอิรัก (ที่ราวกับว่าไม่ว่าจะหันไปทางไหน ทีวีทุกช่องก็เปิดแต่ข่างนี้เท่านั้น) ฉากหนึ่ง LULU นั่งดูทีวี เธอนั่งดูข่าว และทันทีที่เธอกดรีโมต เสียงระเบิดในทีวีก็ดัง ตูม ราวกับชีวิเธอระเบิดเป็นจุณ   ไล่ไปจนถึงเสียงโทรศัพท์ เสียงดนตรีหลอกหลอนที่คอยรบกวนคนดู (  และตัวละคร ) ตลอดเวลา แต่ฉากที่สำคัญที่สุดฉากหนึ่ง คือฉากที่เธอจ้องมองดูภาพทีวี ในนั้นเราเห็นใครบางคน วิ่งหลบระเบิดอยู่ในช่องแคบๆระหว่างอาคาร ( ที่มีลักษณะเดียวกันกับโถงทางเดินที่มีงูนอนขดอยู่ และสะพานที่เต็มไปด้วยคนอินเดีย )  สภาวะของการเดินไปในช่องแคบ ท่ามกลางอันตราย (งู ระเบิด  คนแปลกหน้า หรือ กระทั่ง แม่น้ำ ) ทั้งหมดล้วนอาจแทนภาพความกดดันของตัวละครหลักซึ่งคือภาพรวมของเพศหญิงนั่นเอง

อย่างไรก็ดี หนังมีสองฉากพิเศษที่น่าสนใจมากนั่นคือในฉากหนึ่งที่ LULUค้นพบลูกแก้วเจียระไนบนถนน และฉากที่เธอฝันว่าว่าเธอลอยไปในแม่น้ำคงคา  ฉากแรกนั้นนำพาไปจบด้วยฉากที่เธอหลับและฝันว่าตัวเองแตกสลาย เป็นจุณ ในขณะที่ อีกฉากหนึ่งจบลงด้วยการสลายไปในแสงสีขาวของร่างเปลือยราวกับจะบอกถึง การชำระล้างและการไปจากสภาวะกดดันที่เป็นอยู่ ทำได้เพียง ปลาสนาการไปจากความเป็นหญิง !

แม้หนังเรื่องนี้จะชวนให้นึกถึง ERASERHEAD ของDAVID LYNCH หรือ หนังทดลองของผู้กำกับหญิง MAYA DEREN รวมไปจนถึงหนังวิเคราะห์ความว่างเปล่าในมนุษย์อัดอากาศของMICHEALANGELO ANTONIONI แต่ร่องรอยเหล่านั้น ไม่ได้ทำให้งานของNINA MENKES กลายเป็นเพียงงานชั้นรองของการผลิตซ้ำ เพราะเธอได้ซึมซับ และผลิตสร้างโลกเฉพาะของเธอขึ้นมาใหม่ โลกหลอกหลอนที่เป็นอาณาเขตแห่งอิตถีเพศ อันชวนสะพรึง
 โลกที่ภาพยนตร์ไม่ได้ทำหน้าที่เล่าเรื่อง หากไปไกลกว่านั้นด้วยการเป็นการคว้าจับภาพหลอน ที่ไม่สามารถเขียนบรรยายเป็นตัวอักษรได้ ทำได้เพียง สร้างภาพเหล่านั้นขึ้น และมัดรวมมันไว้ โดย อาศัยรอยต่อของฟิล์มแต่ละเฟรม ร้อยเรียงในสิ่งซึ่งอำนาจวรรณกรรมทำไม่ได้ ไปไม่ถึง

Snake

Add to My Profile | More Videos