FILMSICK

ที่นี่คือ GINZA ดินแดนแห่งผีเสื้อราตรี ในช่วงปลายยุค 50 แสงไฟนีออนกระพริบพรายทดแทนแสงตะวัน เวลางานของสตรีมากหลายสิ้นสุดลง แต่เวลางานของสตรีอีกมากหลายเพิ่งเริ่มต้นขึ้น ชุดรัดรูป น้ำหอมราคาแพง กิโมโนสวยเฉี่ยวหวือหวา นั่นรวมถึง KEIKO MAMA ของ LILAC BAR หญิงที่ใครๆก็ยอมรับในคุณสมบัติของเธอ เธอเป็นหญิงม่าย ที่มาทำงานบาร์เพื่อค้ำจุนครอบครัว เธอวางตัวหมดจดงดงาม ไม่ดื่มเหล้าจนเมามาย ไม่ไปนอนกับแขกเพื่อเงิน เธอไม่ถลำลึกกับแขกคนพิเศษ ดูแลทุกคนเท่าเทียมกัน ทำให้เธอกลายเป็นคนที่ใครๆก้เคารพตั้งแต่สาวบาร์ไปจนกระทั่งถึงแขก หลายคน คิดถึงขั้นอยากได้เธอเป็นภรรยา แต่เธอก็ไม่เคยตอบตกลง

ติดก็ตรงที่ว่า อายุเธอล่วงเลยมากขึ้นทุกที สำหรับผุ้หญิงรุ่นราวคราวเดียวกัน ที่ทำงานแบบนี้มีทางเลือกเพียงสองทาง หนึ่งคือแต่งงานไปกับใครสักคนแล้วกลายเป็นแม่บ้าน หรือสอง เก็บเงินออกไปเปิดบาร์ของตัวเอง KEIKO ไม่รักใครมากพอที่จะทำเช่นนั้น และสำหรับข้อสอง เธอมีค่าใช้จ่ายสำหรับครอบครัวมากมายเกินไป

และทั้งหมดในหนังเรื่องนี้คือการดิ้นรนอันเงียบเชียบของ สตรีนางหนึ่ง ท่ามกลางสังคมที่ไม่ได้เปิดทางเลือกให้กับเธอมากนัก หญิงผู้ซึ่งเปิดบารืบนชั้นสอง ทุกคืนค่ำ เธอจะยืนชะงักงันตรงปากทาง รู้สึกกระอักกระอ่วน ขณะ ขึ้นบันได- ไปบนทางที่เลือกไม่ได้

นี่คือผลงานในยุคท้ายๆของ MIKIO NARUSE ผู้กำกับชาวญี่ปุ่นที่ยิ่งใหญ่เทียบเท่ากับ YASUJIRO OZU และKENJI MIZOGUCHI ผู้กำกับปรมาจารย์อันเป็นที่รักของคนญี่ปุ่น ซึ่งนอกจากนจะยิ่งใหหญ่แล้วยังนัยเป็นเพื่อนร่วมรุ่นกันอีกด้วย NARUSE เติบโตมาจากครอบครัวยากจน เขาเริ่มงานทำหนังที่สตูดิโอ SHOCHIKU จากการเป็นผู้ช่วยผู้กำกับจนกระทั่งได้ทำหนังเรื่องแรก LITTLE MAN DO YOUR BEST ซึ่งเป็นการผสมระหว่าง เมโลดรามากับหนังตลก ก่อนที่ต่อมา เขาจะย้ายมาทำหนังให้ กับTOHO และสร้างหนังออกมาเป็นจำนวนมาก และหลายชิ้นจัดเป็นงานมาสเตอร์พีซ อย่างเช่น FLOATING CLOUD และ WHEN A WOMAN ASCENDS THE STAIR เรื่องนี้ หนังของNARUSE มักเน้นที่ตัวละครผู้หญิงที่ต้องดิ้นรในชะตากรรมหลากหลายรูปแบบ ผู้หญิงของNARUSE มักจะเข้มแข็งและดิ้นรนอย่างเงียบเชียบไม่อยมแพ้ในโลกที่เธอไม่ได้มีสิทธิเลือกอย่างแท้ จริง โดย ดารานำคู่บุญของเขานอกจาก SETSUKO HARA (ซึ่งเป็นดาราราคู่บุญของ OZUด้วย) ก็คือ HIDEKO TAKAMINE ที่รับบทนำในหนังเรื่องนี้นั่นเอง

WHEN A WOMAN ASCENDS THE STAIR เล่าเรื่องของหญิงม่ายสามีตายที่ครอบครัวอันประกอบไปด้วยแม่ พี่ชายเมียทิ้งไม่เอาไหน และหลานชายที่เป็นโปลิโอ ต้องพึ่งพาเธอเสมอ เธอมีชายมากหน้าหลายตามาติดพัน ทั้งนายธนาคาร พ่อค้า ข้าราชการ ไปจนถึงผู้จัดการหนุ่มที่คอยช่วยเหลือเธอมาตลอด แต่เธอไม่ได้ตกลงปลงใจกับใคร ลูกน้องของเธอออกไปเผิดบารืแข่งกับเธอ ดึงลูกค้าคนสำคัญไปด้วย บางคนก็ได้แต่งงานไป เธอเองก็ได้เปลี่ยนไปทำงานอีกบาร์หนึ่ง ยืนอยู่ภายใต้ความกดดันของ วัยที่ล่วงเลยและ ทางเลือกที่มีไม่มากนัก

หนังดำเนินเรื่องทั้งหมดไปอย่างเรียบง่าย แทบไม่มีฉากเร้าอารมณ์ใดๆ สงบนิ่ง สุขุมเฉกเช่นเดียวกับตัวละครเอก ผู้ซึ่งก้มหน้าก้มตา -เดินขึ้นบันได- ไปผเชิญชะตากรรมในทุกค่ำคืน หนังแสดงภาพของสาวในย่านกินซ่าควบคู่ไปกับภาพของ KEIKO เสียงบรรยายของเธอ ไม่ได้สะท้อนอารมณ์ภายในหากมุ่งหมายเล่าบรรยากาศของกินซ่า ในขณะที่ชีวิตของสาวๆรอบๆตัวเธอสะท้อนภาพทางเลือกเท่าที่เธอจะมีได้ หนังเปิดฉากด้วยการแต่งงานของสาวบาร์คนหนึ่ง ที่ออกไปเป็นแม่บ้าน ตัดสลับกับภาพการฆ่าตัวตายของสาวบาร์อีกคน (ในฉากนี้เราจะเห็นสาวบาร์คนอื่นๆสนทนกันเรื่องความตายโดยมีคู่รักที่กำลังจะแต่งงานเป็น BACKGROUND ) และเมื่อหนังเดินทางไปข้างหน้า หนังก็แสดงบทจบเศร้าๆของสาวบาร์ผ่านทางเด็กสาวที่ออกไปเปิดบาร์ ที่หล่อนต้องฆ่าตัวตายหนีหนี้ ในขณะเดียวกัน KEIKO เองก็ต้องแบกรับความกดดัน ทั้งการต้องบริการแขกที่เธอชิงชัง และพี่ชายที่พยายามวนเวียนขอเงินเธอ

ในขณะที่หนังถ่ายทออดภาพของผู้ชายที่มาติดพัน KEIKO อย่างจำกัด ในช่วงแรกพวกเขาดูเป็นคนดี ร่ำรวย และสุภาพ ก่อนที่หนังจะค่อยๆเปิดเผยธาตุแท้ บางคนต้องการให้KEIKO เป็นภรรยาลับ บางคนมุ่งหมายเพียงการหลับนอนชั่วครั้งชั่วคราว บางคนหลอกลวง(จนเธอเกือบหลงกล) นายธนาคารที่เธอสนใจที่สุด แม้จะรักเธอก็ไม่อาจอยู่ร่วม กระทั่งชายที่หลงรักเธอ สุดท้ายก็ไม่สามารถจะรับในสิ่งที่เธอเป็นได้ ในช่วงหลังของหนัง หนังใช้เวลาเพียงไม่นานให้KEIKOได้เจอทุกเหตุการณ์ ตั้งแต่ การขอแต่งงาน ไปจนถึงความสัมพันธ์ชั่วคืน การได้เป็นคนรัก การได้เป็นภรรยาน้อย และการได้เป็นผู้หญิงเสื่อมเกียรติ ซึ่งทั้งหมดนั้นล้วนถูกผูกพ่วงอยู่กับ ผู้ชายชั้นบนที่รอคอยเธอเดินขึ้นบันไดไปหาในทุกค่ำคืน

ตลอดเวลา หนังแสดง สถานะที่ผู้หญิงถูกกำหนดให้เป็น ตั้งแต่ต้นเรื่อง ผู้หญิงถูกกำหนดโดย อิงอยุ่กับสถานะของเพศชาย ไม่เป็น แม่พระก็โสเภณี หนังแสดงให้เห็นว่าKEIKO ไม่ได้อึดอัดที่ต้องเป็นสถานะใดสถานะหนึ่งเฮอึดอัดกับทั้งสองสถานะ ซึ่งสุดท้าย ผลักเธอไปสู่เส้นทางที่ไม่ได้เลือก การขึ้นบันไดในหนังทำหน้าที่เสมือน ภาวะดิ้นรนของสตรีในโลกของผู้ชาย เธอดิ้นรนทำมาหากิน เดินขึ้นบันได หากบนถนนมีพ่อบ้านที่รอสถานะแม่บ้านอยู่นอกประตู ชั้นบนมีผู้ชายที่ต้องการสตรีเพศมาปรนเปรอความสุขชั่วครู่ และ KEIKO เธอทำเพียงประวิงเวลาเล็กน้อย ขณะเดินขึ้นบันได เธอคือสตรีผู้กำกังขึ้นบันได แต่ไม่ต้องการไปถึง และไม่ต้องการกลับลงมาเช่นกัน

MIKIO NARUSE ถ่ายทอดภาวะดังกล่าวออกมาอย่างทรงพลัง ผ่านทางภาพที่ธรรมดา การเล่าเรื่องเรียบเรื่อย ดนตรีแจซซคลอประกอบ แต่ที่สำคัญเหนืออื่นใด การได้การแสดงของHIDEKO TAKAMINE ที่ถ่ายทอดความเศร้าสร้อย โดดเดี่ยว ความอ่อนไหว ความเข้มแข็ง ความสุภาพความมีสง่าราศี ของ KEIKOออกมาได้อย่างวิเศษ เธอคือทุกสิ่งของหนังเรื่องนี้ นำพาพลังของมันไปสู่จุดสูงสุด

หนังเลือกจบได้อย่างวิเศษ เพราะหนังบอกว่าเราไม่จำเป็นต้องพึ่งพิงสถานะของผู้ชายอีกต่อไป KEIKOขึ้นบันไดไปจนสุด เธอยังคงเป็น MAMA แต่มันไม่เหมือนก่อนอีกต่อไป เพราะในที่สุดเธอผ่านการเรียนรู้โลกของเพศชายอย่างเข้มข้น รอยยิ้มบนใบหน้าของเธอในตอนท้ายเรื่องไม่ใช่รอยยิ้มของคนคนเดิมอีกต่อไป เธอไม่ลังเล เรื่องการขึ้นหรือลงบันไดอีกแล้ว

กราบขอบพระคุณ MdS สำหรับDVD อนุเคราะห์ครับ