FILMSICK

โถงทางเดินมืดสลัว เสียงครืดคราดของลำโพงในลิฟท์ ประตูที่ถูกปิด ตำนานเก่าแก่ สวิตทช์ไฟที่ปิดอยู่ ของที่หายไปเสียเฉยๆ

มีที่ใดน่ากลัวในเรื่องราวเหล่านี้

เพราะนี่คือเหตุการณ์สามัญ ที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน เราเดินไปในโถงมืดๆ เราลืมข้าวของ เราได้ยินเรื่องเล่า

แต่มันไม่น่ากลัว หรือเราไม่เคยคิดถึงมันในแง่มุมที่น่ากลัวกันแน่

และนั่นคือสิ่งที่หนังสยองขวัญเรื่องนี้บอกกับเรา ความน่ากลัวสยองขวัญที่รายรอบผู้คน เราอาจแค่คิดไปเอง มันอาจเป็นแค่เรื่องสามัญ ถ้าเช่นนั้นใช่หรือไม่ที่จินตนาการของเราต่างหากที่น่ากลัวที่สุด

และความกลัวในหนังเรื่องนี้คือ ข้อพิสูจน์!

หนังเล่าเรื่องของพนักงานใหม่ในโรงแรงแรมหรูหรากลางป่าเขา ไอรีนย้ายเข้ามาทำงานแทนพนักงานเก่าที่หายตัวไปอย่างลึกลับ เธอย้ายมาอยู่ในโรงแรม ที่แทบจะตัดขาดกับโลกภายนอก มีความสัมพันธ์พร่องๆครึ่งๆกลางๆกับบรรดาผู้ร่วมงาน มีเจ้านายที่เย็นชาหน้าตาย และบรรยากาศในโรงแรมที่ทุกอย่างเป็นกรอบสี่เหลี่ยมเต็มไปหมด ค่อยๆกดดันเธอ มันเป็นเพียงนรกที่เธอสร้างขึ้นมาเอง เป็นเพียงความฝันหลอนหลอก หรือว่ามีเรื่องลึกลับชั่วร้ายอยู่จริงในโรงแรมนี้กันแน่

นี่คือหนังยาวเรื่องที่สองของjessica hausner ผู้กำกับหญิงชาวออสเตรีย ที่หนังสั้นเรื่องแรกของเธอไปโชว์ตามเทศกาล เรื่องที่สอง(ซึ่งเป็นหนังทำส่งอาจารย์เพื่อจบการศึกษา)ก็ได้ไปฉายที่คานส์ พอทำหนังยาว คานส์ก็อ้าแขนต้อนรับ lovely rita ของเธออย่างเต็มใจ และในหนังยาวเรื่องนี้(ซึ่งเป็นเพียงหนังยาวเรื่องที่สอง) ก็ได้ไปคานส์อีกเหมือนเคย แต่สิ่งเหล่านี้อาจไม่สำคัญเท่ากับที่ว่า ความสามารถ อันสุดแสนเย็นชาชั่วร้าย ของเธอปรากฏตัวแผ่รัศมีไปทั่วหนังทั้งสองเรื่องของเธอ ก่อนหน้าจะทำหนังยาว เธอเคยเป็นผู้ช่วยผู้กำกับในหนังที่ทั้งเย็นชา โหดเหี้ยม และแสนกระอักกระอ่วนอย่างfunny games ของ Michael haneke ปรมาจารย์นักทำหนังตบกระโหลกคนดู และเธอรับเอาความเย็นชา ชั่วร้าย ของอาจารญืมาสรรค์สร้างให้กลายเป็นแนวทางเฉพาะตัวที่หลอกหลอน เย็นเยียบ และ ชั่วร้ายได้อย่างน่าทึ่ง

ในโลกของ jessica hausner จาก ริต้า สาววัยรุ่นเก็บกดที่ชีวิตวัยรุ่นของเธอค่อยๆกลายเป็นนรกช้าๆ มาถึงไอรีน สาววัยทำงานที่พบว่างานการของตัวเองก็ค่อยๆกลายเป็นนรกไปเช่นกัน ฮุสเนอร์ก้าวข้ามจากการพลิกเอาธีมหนังวัยรุ่น comingof age ที่ว่าด้วยการก้าวพ้นวัยของวัยรุ่น มากลับตาลปัตร ให้กลายเป็นการดิ่งลงเหว ใน lovely rita ชีวิตบัดซบของริต้าไม่ได้สะท้อนถึงปัญหาสังคมพิมพ์นิยม อย่างความยากจนหรือความโหดร้าย แต่มันกลับสะท้อนนัยยะเรื่องความเย็นชา เพิกเฉยที่ผู้คนมีต่อกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งกายในครอบครัวของตัวเอง หนังดำเนินเรื่องอย่างตรงกันข้ามกับหนังวัยรุ่นพิมพ์นิยมทั้งหลาย ยิ่งในฉากจบหนังยิ่งพาตัวเองไปสู่จุดต่ำสุดของริต้า และจุดสูงสุดของการเป็นหนังแหกขนบ ที่เย็นชา และยอดเยี่ยม และใน hotel jessica hausner หยิบเอาธีมหนังพิมพ์นิยมอย่างหนังสยองขวัญ มกลับหัวกลับหาง จัดวางและตัดทอนทุกความเร้าอารมณ์ลงจนหมดสิ้น ไอรีน ใน hotel ไม่ได้เป็นแค่เหยื่อที่ฉลาดเฉลียว เธอเป็นสาวร้าย(ในหลายๆฉากแสดงเธอแสดงความร้ายกาจกับเพื่อนร่วมงานของเธอที่ร้ายกาจพอกัน ) ที่ตกอยู่ในสถานการณ์ที่หมดทางรอด เธอรู้แล้วว่ามันต้องลงเอยอย่างน่าพรั่นพรึง แต่เธอหลีกหนีมันไม่พ้น บางครั้งก็แอบคิดลองดีด้วยซ้ำ (ในฉากหนึ่งเธอถึงกับพาหนุ่มหล่อเข้าไปในถ้ำ ทั้งที่เพิ่งอ่านเรื่องนางพญาไพรมาหยกๆ) ในhotel ไม่มีปริศนาไดได้รับคำตอบ ไม่มีภาพชวนสยองขยะแขยง ไม่มีเรื่องเล่าสยองขวัญ ไม่มีกระทั่งการเล่นเล่ห์หลอกลวงคนดูด้วยดนตรีประกอบระทึก หรืองานเทคนิคพิเศษน่าตื่นตา หนังจึงง่ายต่อการถูกประเมินเป็นเพียงหนังสยองขวัญจืดชืดน่าเบื่อ ที่แทบจะไม่มีอะไรเกิดขึ้น หากแต่ในอีกทางมันกลายเป็นหนังสยองขวัญที่เล่นกับจิตใต้สำนึกของคนดูอย่างถึงที่สุด สิ่งที่สยองขวัญไม่ได้เกิดขึ้นในหนัง หากหนังกลับทำหน้าที่เป็นสารกระตุ้นความกลัวที่ซุกซ่อนอยู่ในตัวเราให้เผยโฉมออกมาต่างหาก

ในฐานะหนังสยองขวัญ hotel เรียกร้องสมาธิกับคนดูมากกว่าหนังสยองขวัญโดยทั่วไปหลายเท่า ทั้งที่โดยที่จริงแล้ว หนังสยองขวัญคือแนวหนังที่เรียกร้องความตั้งใจของคนดูสูงที่สุดแนวหนึ่ง เนื่องเพราะในการดูหนังสยองขวัญให้สนุก คนดูจำต้องให้ใจด้วยการพยายาม เชื่อมั่น- ในความเหนือจริงของเรื่องเล่า โดยยึดเอาจากหลักฐานที่หนังทิ้งร่องรอยไว้ให้ เศษเสี้ยวของความลึกลับถูกนำมาปะติดปะต่อ และต้องเติมความเชื่อในความสมจริงของมันเข้าไป แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นก็ขึ้นอยู่กับความสามารถในการสร้าง-ความเชื่อ- ของหนังเป็นหลัก ซึ่งนั่นเป็นทั้งจุดอ่อนและจุดแข็งในหนังเรื่องนี้ เพราะในhotel หนังพยายามอย่างยิ่งที่จะไม่สร้าง-ความเชื่อมั่นใดๆ-ในใจคนดู หลักฐาน ถูกเล่าเพียงผิวผ่าน ฉากสยองขวัญปรากฏขึ้นอย่างเงียบเชียบ และ หนังตัดทอนกระทั่งรายละเอียดปลีกย่อยของตัวละคร ยังผลให้คนกว่าครึ่งปฏิเสธหนังโดยสิ้นเชิง เนื่องเพราะยึดถือเอา การทำให้เชื่อ- และ ดีดรีความสยองเฉพาะหน้า- เป็นตัวตั้ง

แต่ดูเหมือน hausner จะไม่ได้พลาด เธอตั้งใจถึงขั้นจงใจที่จะตัดทอนร่องรอยทั้งหมดของการเป็ฯหนังสยองขวัญลงโดยสิ้นเชิง เธอให้สัมภาษณ์ถึงเรื่องนี้เอาไว้ในเวบไซต์ของหนังว่าเธอพยายามอย่างยิ่งที่จะลดทอนรายละเอียดทั้งหมด เพื่อกักขังตัวละครไว้ในโรงแรม ซึ่งถ่ายทำในโรงแรมสี่แห่ง โดยพยายาม-ตัดขาด- แต่ละส่วนของโรงแรมออกจากกัน เราไม่สามารถวาดภาพรายละเอียดของโรงแรมได้อย่างชัดเจน หนำซ้ำหนังยังตัดขาดตัวละครออกจาภาวะแวดล้อม ไม่มีใครรับรู้ว่าไอรีนเป็นคนอย่างไร ยิ่งหนังบังคับให้ตัวละครแสดงอารมณ์ออกมาเพียงน้อยนิด เรายิ่งไม่อาจประเมินอะไรได้ และเมื่อมองจากมุมนี้ ใช่หรือไม่ที่หนังไม่ได้ทำตัวเป็นหนังสยองขวัญที่อาศัยเรื่องเล่าเก่าแก่มาสร้างความสยอง หากทำตัวประหนึ่งเป็นเรื่องเล่าเก่าแก่นั้นเสียเองฮุสเนอร์ให้สัมภาษณ์ว่า เธอตะลุยอ่านตำนานเก่าแก่หลายชิ้นเพื่อค้นหาจุดร่วมต่างๆแล้วเลือกเอาตำนานนางพญาไพร(ที่มาในรูปตุ๊กตาหน้าตาน่ากลัว ) ตำนานนางพญาไพรถูกเล่าอย่างผ่านๆในหนัง หากแต่ตัวหนังไม่พยายามคลี่คลายใดๆหนำซ้ำเมื่อพิจารณาดีๆ เราสามารถเล่าเรื่องนี้ได้ว่ามีหญิงสาวคนหนึ่งเข้าไปทำงานในโรงแรมแล้วหายสาบสูญไปในป่าอย่างลึกลับ!

หนังเล่นสนุกกับการจัดวางบรรยากาศในทุกส่วน ตัวโรงแรมทุกจัดทุกอย่างในแทบทุกฉากให้เต็มไปด้วยกรอบสี่เหลี่ยมแข็งตรึงวางเรียงต่อเนื่องกัน เคาน์เตอร์ ตู้เสื้อผ้า โถงทางเดิน กระทั่งต้นไม้ในป่า โดยเฉพาะในฉากสระน้ำ ที่ถูกกั้นด้วยกรอบกระจกเป็นสี่เหลี่ยมเรียงต่อกันมองเห็นสระน้ำที่เป็นสี่เหลี่ยมขนาดใหญ่ สุดทางเป็นขั้นบันไดสีเหลี่ยมเรียงต่อเนื่องสูงไปสู่ความมืด เส้นเหลี่ยมแสดงความแข็งเกร็งเย็นชาและไม่เป็นมิตร ยิ่งผสมร่วมกับการจัดสีให้เขียวขมุกขมัว ยิ่งเพิ่มบรรยากาศให้ไม่น่าไว้วางใจมากขึ้นไปอีก

นอกจากนี้หนังยังตั้งใจอย่างยิ่งยวด ในการจัดเครื่องแต่งกายของตัวละคร ฮุสเนอร์ให้สัมภาษณ์ว่า เธอตั้งใจที่จะให้ตัวละครอยู่ในสภาพที่ดูดีจนผิดปกติตลอดเวลา เครื่องแต่งกายที่รีดเรียบ ผมที่รวบตึง ช่วยเสริมภาพลักษณ์การ ตัดขาด- ตัวละครออกจากความเป็นจริงไปสู่-เรื่องเล่า- กดให้ตัวละครออกจากความเป็นมนุษย์ไปสู่ตัวละครในเรื่องเล่า

เสียงในหนังก็ถูกออกแบบมาอย่างตั้งใจ หนังมักทิ้งตัวละครไว้ในความเงียบ และปราศจากการสร้างเสียงตกใจแบบที่หนังสยองขวัญนิยมใช้ หนำซ้ำ หนังใช้musak (ดนตรีที่นิยมเปิดตามโรงแรม หรือห้างสรรพสินค้า เช่นดนตรีบรรเลงของริชาร์ค เคลย์เดอร์แมนเป็นต้น)มาหลอกหลอนคนดู โดยแทบจะใช้musak แทนดนตรีประกอบ ขับเน้นบรรยากาศประหลาด โดยเฉพาะยิ่งในฉากหนึ่งที่จู่ๆเพลงก็หายไป เสียงครืดคราดสร้างความหลอกหลอนให้คนดูอย่างรุนแรง

แต่ที่สำคัญที่สุดคือความมืด หากจะมีตัวละครที่ชั่วร้ายที่สุด เต็มไปด้วยอารมณ์มากที่สุด สิ่งนั้นไม่ใช่ไอรีน คุณนายเลบิก หรือ เจ้าของโรงแรม หากแต่เป็น ความมืดนั้นเอง หนังมักทิ้งช่วงให้ตัวละครเดินหายลับไปในความมืด ราวกับถูกกลืนกินเข้าไป และบ่อยครั้งหนังทิ้งจอไว้ในความมืดเป็นเวลายาวนาน ภาพแสงเรืองแสดงชั้นตรงหน้าลิฟท์ หรือไฟสีแดงสำหรับปุ่มฉุกเฉินสว่างเรื่องอยู่จุดเดียวในหลายๆฉาก ไม่ได้ส่องให้แสง หากแต่แสดงความไม่เป็นมิตรราวดวงตาชั่วร้ายที่จ้องมอง ความมืดไม่ได้แผ่ออกมาคลี่คลุม มันดักรอกให้เราเดินเข้าไปแล้วกลืนกินเราในที่สุด

Lovely rita อาจเป็นผลงานที่ทำให้ jessica hausner เป็นที่รู้จักในฐานะผู้กำกับหนังใจร้ายที่ทำลายตัวละครของตัวเองลงช้าๆ และ hotelตอกย้ำความสามารถนั้นในอีกระดับหนึ่ง ตัวละครของเธอยังคงเหินห่างเย็นชา และไม่น่าคบ ภายใต้บรรยากาศที่แสนสะพรึง ทุกสิ่งเกิดขึ้นอย่างเงียบเชียบ และลงเอยอย่างคุลมเครือ ค้างติอยู่ในใจเราไปอีกนานแสนนาน

ในความมืดข้างหลังคุณใช่หรือไม่ที่อาจมีสิ่งใดรอคอยเราอยู่

ดูบทสัมภาษณ์ของฮุสเนอร์ได้ที่เวบไซต์ทางการของหนังที่นี่ครับ

http://www.coop99.at/hotel-derfilm/