FILMSICK

- พวกเขาล้วนกลวงเปล่าเกินไป กลวงเปล่าจนไม่อาจแม้จะโศกเหงาอย่างสมบูรณ์ -
- too shallow to be truly lonely -
พอลลีน เคล นักวิจารณ์หญิงชื่อก้อง เคยกล่าวไว้เช่นนั้น
เมื่อเธอพูดถึง ตัวละครทุกตัวในหนังเรื่องนี้
และนั่นเป็นคำอธิบายที่หมดจดที่สุดสำหรับ ตัวละคร และหนังเก่าแก่สุดคลาสสิคเรื่องนี้

หนังเล่าเรื่องของ อันนา สาวสังคมชั้นสูง
เธอเป็นลูกสาวของคหบดีคนหนึ่งที่มัวยุ่งอยู่กะบกิจการจนไม่มีเวลาดูแลเธอ แต่เธอก็ไม่ได้แยแสกระไร
เธอนัดกับ คลาวเดียเพื่อนสาว เพื่อนสาว และ ซานโดร แฟนหนุ่มสถานปนิก เพื่อไปล่องเรือสำราญกับกลุ่มเพื่อนไฮโซกลุ่มใหญ่
แต่พอมาถึงหน้าบ้านของซานโดรเธอก็เปลี่ยนใจไม่อยากเจอเขา
ครั้นพอได้เจอ เธอกลับร่วมหลับนอนกับเขาและทิ้งคลอเดียไว้ลำพังบนถนน
เรือสำราญพาทั้งหมดมายังเกาะแห่งหนึ่งท่ามกลางทัศนียภาพแปลกตาของภูเขาหิน ตระหง่านเงื้อม ทะเลเซาะจนเป็นโตรกผาลึก
ชาวคณะแวะพักผ่อนในยามบ่ายกันที่นี่ อันนาขอเลิกกับซานโดร
แต่ซานโดรมองเป็นเรื่องเหลวไหล
เขาหลบมาหลับบนโขดหิน ตื่นมาตอนบ่ายคล้อย และพบว่า อันนาหายตัวไป
ออกหาไปเท่าไรก็หาไม่พบ
พ่อของเธอบินมา ตำรวจ นักหนังสือพิมพ์ แต่ไม่มีใครพบอันนา
มีเพียงคลาวเดีย ที่ร้อนใจเรื่องอันนา ขณะที่ซานโดร กลับมีพฤติกรรมแปลกๆ เขาไม่สนใจเรื่องอันนาเท่าไรนัก หากกลับแสดงความสนใจคลาวเดียจนเห็นได้ชัด
จนทั้งคู่ออกไปตามหาอันนาทั่วอิตาลี อันนาหายไปจากจอและจากใจของตัวละครในหนัง
เหตุการณ์ไร้ความสำคัญเกิดขึ้นเรียงรายต่อเนื่อง
สะท้อนภาพว่างเปล่า เย็นชา และน่าอึดอัด
สัดส่วนลึกลับดำมืดของตัวละคร และของเราทุกคน
.......................................................................................

มิกเลอันเจโล อันโตนิโอนี่ ( Michelangelo antonioni) ถือเป็นปรมาจารย์ผู้กำกับชาวอิตาลี เขามีผลงานยอดเยี่ยมมากมาย อย่าเช่น blow-up , red desert หรือ the eclipseนอกจากนี้ยังเป็นแรงบันดาลใจให้กับผู้กำกับใหญ่อีกหลายท่าน ตั้งแต่ wim wenders จนถึง หวังกาเหว่ย และในบรรดาผลงานของเขาทั้งหมด lavventura จัดเป็นผลงานชิ้นสำคัญที่สุดของเขา หนังออกฉายในปี1960 แม้จะโดนโห่ไล่ในคานส์ แต่หนังกลับคว้ารางวัลspecial jury prize ไปครอง

หนังเล่าเรื่องโดยแทบไม่มีพลอต ไม่มีเหตุการณ์สำคัญ ไม่มีความต่อเนื่อง ไม่มีองค์ประกอบเร้าอารมณ์ และที่สำคัญ ไม่มีตัวละครที่เราจะรักหรือเกลียดได้ ราวกับหนังผ่านสองชั่วโมงเศษของมันไปด้วยความไร้สาระ ไม่มีความหมาย ขณะดูๆหลับๆ หลายคนอาจตั้งคำถาม เราทนดูหนังเรื่องนี้ไปทำไม หากแต่ ความไม่มีอะไรของหนังนี่เองที่ทำให้หนัง มี- และ เต็มไปด้วย- ความซับซ้อน เย็นชา ชืดเฉย กันคนดูออกจากตัวละคร ออกจากเหตุการณ์ ความร้างไร้อารมณ์ร่วมของหนัง สร้างกำแพงเย็นชา อันเป็นสิ่งที่ตัวละครทุกตัวในหนัง ล้วนประสบพบเจอ

หลังอันนาหายตัวไป
หนังอาศัยทัศนียภาพแปลกประหลาด แห้งแล้ง แข็งกระด้าง ของเกาะกลางทะเล ทำให้การสูญหายของเธอ ดูลึกลับ แต่กลับ แห้งแล้งความตื่นเต้น
ท่าทีของเพื่อนๆเธอทุกคนไปจนถึง ซานโดร คนรักทำราวกับว่ามันแค่เป็นมารยาทที่จะต้องตามหาคนที่หายไป
และการดำรงคงอยู่ของเธอในใจของตัวละครทุกตัวค่อยๆลบเลือนไป
ซานโดรสนใจคลาวเดีย ทำให้เกิดฉากจูบในเรือ ซึ่งถือเป็นฉากที่ผิดที่ผิดทาง และผิดศีลธรรมเข้าขั้นรุนแรง
เราคนดูตั้งข้อสงสัยในซานโดรอย่างฉับพลันทันใด แต่ที่ร้ายกาจกว่านั้น
การแสดงให้เห็นว่า คลาวเดียว พึงพอใจในเรื่องนี้อยู่ลึกๆ (แต่แสร้งปฏิเสธ ว่ากังวลถึงอันนา)
ทำให้คนดูยิ่งถูกกันออกห่างจากการเอาใจช่วยคลาวเดีย
(จะว่าไปท่าทีของอันนาตั้งแต่ต้นเรื่อง ก็ไม่ได้ทำให้เราวิตกกังวลกับเธอมากนัก)
ยิ่งในเวลาต่อมา คลาวเดียได้พบว่า เพื่อนพ้องเธอทุกคน ล้วนมีสัมพันธ์ลับๆกับคนอื่นๆทั้งสิ้น
คุณหญิงปราติเซีย มีสามีแล้วแต่แอบอี๋อ๋อกับ เจ้าเรมองโด
สาวเรียบร้อยที่ถูกสามีเหน็บแนมอยู่ตลอดเวลาอย่างจูเลีย จู่ๆก็ตามไอ้หนุ่มจิตรกรวัย 17 ไปอย่างง่ายดาย
ที่สำคัญคือไม่มีใครสักคนรู้สึกผิดบาป เจ็บปวด กับการกระทำเหล่านั้นเลย
และต่อมา เมื่อคลาวเดียตัดสินใจได้เธอติดตาม ซานโดรไป(โดยอ้างว่าไปตามหาอันนา) เธอถึงขั้นพร่ำเพ้อว่า ซานโดรของฉัน เธอเป็นของฉัน ขณะกลิ้งเกลือกไปบนพื้นหญ้า ข้างทางรถไฟ

นอกจากการตัดขาดตัวละครทางพฤติกรรมแล้ว หนังยังตัดขาดตัวละครออกจากกันและกัน ผ่านบทสนทนา ชืดชาไม่ปะติดปะต่อ ตัวละครอย่าง ปราติเซีย และ คอร์ราโด สามีของจูเลีย เอาแต่ถากถาง เหน็บแนมผู้อื่นจนเป็นนิสัย ในขณะที่ คลาวเดีย กับ ซานโดร กลับตกอยู่ภาวะ ปากไม่ตรงกับใจ และการสื่อสารแบบครึ่งกลางๆของทั้งคู่ ทำให้ทั้งคู่ห่างออกจากกัน ประกอบกับการถ่ายภาพ การจัดวางตัวละครร่วมฉาก ให้ทุกคนอยู่ร่วมกันในฉากที่ชัดทุกระยะ แทนที่จะขับเน้น กลับกดให้แต่ละคนแปลกแยกเป็นเอกเทศ รวมไปถึงเหตุการณ์ประหลาดๆ ที่ไม่มีที่มาที่ไป อย่างเช่นเกาะแก่งห่างไกลแห้งแล้ง โรงแรมเสียงก้องที่มีวิวสุสานเป็นฉากหลัง เมืองที่มีแต่ผู้ชาย ไม่ว่าเดินไปทางไหนก็ถูกสายตาจับจ้องรุมล้อม พฤติกรรมของซานโดรเมื่อต้องไปอยู่ในเมืองที่เต็มไปด้วยสถาปัตยกรรม(เขาเป็นสถานปนิคที่ไม่ได้ออกแบบอะไรมานานมาก) หรือเสียงระฆังที่ดังต่อเนื่องกันไป ไล่ไปจนถึงคฤหาสน์ ใหญ่โต อ้างว้างของปราติเซียในตอนท้ายเรื่อง ที่ขับเน้น ภาวะแปลกแยก เย็นเยียบของตัวละครอย่างถึงที่สุด

หนังจบเรื่องลงอย่างไร้คำอธิบาย ความสัมพันธ์ของ ซานโดรและคลาวเดีย ไม่อาจรู้ได้ว่าจะเป็นเช่นไรต่อไป ไม่มีใครรู้ว่าเกิดอะไรขึ้นกับอันนา แต่กระทั่งความลึกลับขนาดนั้น ยังกลับถูกทั้งตัวละครและคนดูลืมเลือนหมดสิ้น เท่าที่เรารู้ก็เพียงว่า มันช่างเต็มไปด้วยความอึดอัดขัดข้อง เย็นเยียบแห้งแล้ง

และราวกับหนังจะบอกเรา ความอยากเป็นเจ้าของ(ในท้ายเรื่องคลาวเดียกลายเป็นคนที่กลัวอันนามากที่สุด)มีอานุภาพเหนือกว่าความรัก ความรัก อันน่าจะเป็นสิ่งที่เป็นแก่นของเรื่อง(หากมองจากพลอต) แท้จริงแล้ว แทบไม่มีความหมายอันใดเลย ไม่มีความหมายคล้ายความมีหรือไม่มีอยู่ของอันนา ของพลอตเรื่อง ของเหตุการณ์สำคัญ หรือ ของความหมายในหนังเรื่องนี้ และบางที การไม่มีอยู่นี่เอง ที่สร้างความมีอยู่ (จนเข้าขั้นคลาสสิค)ของหนังขึ้นมา

เฉกเช่นความไม่มีอยู่ของเรา สร้างความมีอยู่ของเราขึ้นมา

f o o t n o t e

ดูข้อมูลหนังได้ที่นี่(ที่เดิม)

หาอ่านบทวิจารณ์ของ ลุง โรเจอร์ อีเบริ์ต (ผู้ช่วยชิ้ทางสว่างในการดูหนังยากๆของผม) ข้อความของ พอลีน เคล ผมก็เอามาจากบทวิจารณ์ชิ้นนี้ครับที่นี่

http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19970119/REVIEWS08/401010338/1023